รูปแบบการประเมินผลด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อม

การประเมินผลด้านสุขภาพและสิ่งแวดล้อมเป็นกระบวนการสำคัญในการตรวจสอบ ประเมิน และรายงานผลลัพธ์ของการดำเนินงานด้าน SHE เพื่อให้ทราบถึงประสิทธิภาพของมาตรการที่ใช้ และระบุจุดที่ต้องปรับปรุง โดยสามารถแบ่งรูปแบบการประเมินได้หลายลักษณะ

3.1 การประเมินผลด้านสุขภาพ (Health Impact Assessment – HIA หรือ Health Surveillance)
เป็นการประเมินที่มุ่งเน้นผลกระทบต่อสุขภาพของบุคคลหรือชุมชนที่เกิดจากโครงการ กิจกรรม หรือปัจจัยสิ่งแวดล้อมต่างๆ

• การประเมินผลกระทบทางสุขภาพ (Health Impact Assessment – HIA)

• • วัตถุประสงค์: เพื่อคาดการณ์และประเมินผลกระทบทางสุขภาพที่อาจเกิดขึ้นจากการดำเนินโครงการ กิจกรรม หรือนโยบายต่างๆ ก่อนที่จะมีการดำเนินการจริง เช่น การสร้างโรงงานใหม่ การพัฒนาโครงการขนาดใหญ่
  • กระบวนการ: มักจะมีการศึกษาข้อมูลพื้นฐานด้านสุขภาพของชุมชน การระบุปัจจัยเสี่ยง การวิเคราะห์ผลกระทบ การเสนอมาตรการลดผลกระทบ และการติดตามประเมินผล
  • ตัวอย่าง: การประเมินผลกระทบทางสุขภาพจากการสร้างโรงไฟฟ้าถ่านหินต่อระบบทางเดินหายใจของประชาชนในพื้นที่

• การเฝ้าระวังสุขภาพ (Health Surveillance/Monitoring)

• • วัตถุประสงค์: เพื่อติดตามและประเมินสถานะสุขภาพของกลุ่มบุคคลที่อาจได้รับผลกระทบจากปัจจัยเสี่ยงเฉพาะอย่างต่อเนื่อง
  • ประเภท:
    • การเฝ้าระวังสุขภาพคนทำงาน (Occupational Health Surveillance): การตรวจสุขภาพพนักงานเป็นประจำ (ก่อนเข้าทำงาน ระหว่างทำ งาน และเมื่อสิ้นสุดการทำงาน) การตรวจพิเศษเฉพาะโรคตามความเสี่ยง เช่น การตรวจสมรรถภาพปอดในผู้ที่ทำงานกับฝุ่น การตรวจระดับสารเคมีในเลือด
    • การเฝ้าระวังสุขภาพชุมชน/สิ่งแวดล้อม (Environmental Health Surveillance): การติดตามอัตราการเกิดโรคบางชนิดในพื้นที่ที่มีมลพิษสูง การเก็บข้อมูลการเจ็บป่วยที่อาจเกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อม เช่น อัตราการเกิดโรคมะเร็งในพื้นที่ที่มีสารก่อมะเร็งปนเปื้อน

• การประเมินสุขภาวะ (Well-being Assessment):

• • วัตถุประสงค์: เพื่อประเมินระดับความสุข สุขภาพกายและจิตของพนักงานหรือชุมชนในภาพรวม อาจรวมถึงปัจจัยทางสังคมและจิตวิทยาที่ส่งผลต่อสุขภาพ

3.2 การประเมินผลด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact Assessment – EIA หรือ Environmental Monitoring)

เป็นการประเมินที่มุ่งเน้นผลกระทบของโครงการ กิจกรรม หรือการดำเนินงานต่อสิ่งแวดล้อม

• การประเมินผลกระทบสิ่งแวดล้อม (Environmental Impact Assessment – EIA)
  • วัตถุประสงค์: เพื่อวิเคราะห์และคาดการณ์ผลกระทบสิ่งแวดล้อมที่อาจเกิดขึ้นจากการพัฒนาโครงการขนาดใหญ่ หรือกิจกรรมที่มีศักยภาพในการก่อให้เกิดมลพิษ ก่อนที่จะมีการอนุมัติโครงการ
  • กระบวนการ: การรวบรวมข้อมูลสิ่งแวดล้อมพื้นฐาน การคาดการณ์ผลกระทบ (อากาศ น้ำ ดิน เสียง ระบบนิเวศ) การเสนอมาตรการป้องกันและแก้ไขผลกระทบ และการวางแผนการติดตามตรวจสอบ
  • ตัวอย่าง: การทำ EIA สำหรับโครงการก่อสร้างนิคมอุตสาหกรรม เพื่อประเมินผลกระทบต่อคุณภาพอากาศและน้ำในพื้นที่

• การติดตามตรวจสอบสิ่งแวดล้อม (Environmental Monitoring):

• วัตถุประสงค์: เพื่อวัดผลและติดตามสถานะของสิ่งแวดล้อมอย่างต่อเนื่อง ทั้งก่อน ระหว่าง และหลังการดำเนินโครงการหรือกิจกรรม เพื่อให้มั่นใจว่าการดำเนินงานเป็นไปตามมาตรฐานและข้อกำหนดทางกฎหมาย
  • ตัวอย่าง:
    • การตรวจวัดคุณภาพอากาศ: การวัดปริมาณฝุ่นละออง (PM2.5, PM10) สารเคมีในอากาศ (เช่น SO2, NO2) จากปล่องโรงงานหรือในบรรยากาศทั่วไป
    • การตรวจวัดคุณภาพน้ำ: การเก็บตัวอย่างน้ำจากแหล่งน้ำทิ้ง หรือแหล่งน้ำธรรมชาติ เพื่อวิเคราะห์ค่าต่างๆ เช่น BOD, COD, pH, โลหะหนัก
    • การตรวจวัดระดับเสียง: การวัดระดับเสียงรบกวนจากแหล่งกำเนิดต่างๆ
    • การตรวจวัดคุณภาพดิน: การวิเคราะห์สารปนเปื้อนในดิน

• การตรวจสอบด้านสิ่งแวดล้อม (Environmental Audit)

• • วัตถุประสงค์: เป็นการประเมินอย่างเป็นระบบและเป็นอิสระ เพื่อตรวจสอบว่ากิจกรรมและผลลัพธ์ที่เกี่ยวข้องกับสิ่งแวดล้อมขององค์กรนั้นสอดคล้องกับข้อกำหนดตามแผน ข้อตกลงที่ตกลงไว้ หรือมาตรฐานสิ่งแวดล้อมหรือไม่