รังสีแตกตัว
รังสีคือพลังงานที่แพร่กระจายออกจากแหล่งกำเนิด อาจเป็นคลื่นหรืออนุภาค และมีทั้งที่อันตรายและไม่อันตราย ขึ้นอยู่กับประเภทและความแรงของพลังงานนั้น
รังสีแตกตัว คืออะไร
รังสีแตกตัว (Ionizing Radiation) คือ รังสีที่มีพลังงานสูงมากพอจะทำให้อะตอมหรือโมเลกุลเกิดการ “แตกตัว” หรือ “แตกไอออน” ซึ่งหมายถึงการสูญเสียหรือได้รับอิเล็กตรอนเพิ่ม ส่งผลให้เกิดอนุภาคประจุในเนื้อเยื่อของร่างกาย
ชนิดของรังสีแตกตัวหลัก ๆ ได้แก่:
- รังสีแอลฟา (α) แรงแต่ทะลุผ่านได้น้อย
- รังสีบีตา (β) ทะลุผ่านผิวหนังได้เล็กน้อย
- รังสีแกมมา (γ) และ รังสีเอกซ์ (X-ray) ทะลุผ่านได้ลึกถึงอวัยวะภายใน
- นิวตรอน (Neutron Radiation) พบในกระบวนการนิวเคลียร์
อันตรายของรังสีแตกตัวต่อสุขภาพ
การได้รับรังสีแตกตัวสามารถส่งผลต่อร่างกายทั้งในระยะสั้นและระยะยาว ดังนี้:
อาการระยะสั้น (Acute Exposure)
- คลื่นไส้ อาเจียน อ่อนเพลีย
- ผิวหนังไหม้
- เม็ดเลือดขาวลดลง เสี่ยงติดเชื้อ
- อาจเสียชีวิตหากรับรังสีในปริมาณสูงมาก
อาการระยะยาว (Chronic Exposure)
- มะเร็งเม็ดเลือดขาว (ลูคีเมีย)
- มะเร็งอวัยวะต่าง ๆ (ไทรอยด์ ปอด ฯลฯ)
- ภาวะมีบุตรยาก
- ความผิดปกติทางพันธุกรรม
มาตรฐานรังสีแตกตัวในประเทศไทย
ประเทศไทยใช้มาตรฐานจาก สำนักงานปรมาณูเพื่อสันติ (OAP) ตามข้อกำหนดของ IAEA (International Atomic Energy Agency)
|
ประเภทบุคคล |
ปริมาณรังสีที่ได้รับได้สูงสุด (mSv/ปี) |
|
บุคลากรทางรังสี (Occupational) |
20 mSv (เฉลี่ย 5 ปี ไม่เกิน 100 mSv) |
|
ประชาชนทั่วไป |
1 mSv |
mSv = มิลลิซีเวิร์ต คือหน่วยวัดปริมาณรังสีที่ร่างกายดูดซับ
เครื่องมือวัดรังสีแตกตัว
- Geiger-Müller Counter (GM Counter)
- วัดปริมาณรังสีแบบเรียลไทม์
- ตรวจจับรังสีแกมมา เบตา และบางรุ่นจับรังสีอัลฟาได้
- Dosimeter (ฟิล์มแบจ, เทอร์โมลูมิเนสเซนต์, Electronic)
- วัดรังสีสะสมที่ผู้ปฏิบัติงานได้รับในช่วงเวลาหนึ่ง
- มักติดที่ตัวพนักงาน
- Ionization Chamber
- ความแม่นยำสูง ใช้ในห้องปฏิบัติการหรือโรงพยาบาล
วิธีการป้องกันอันตรายจากรังสีแตกตัว
หลักการควบคุมรังสีเรียกว่า ALARA (As Low As Reasonably Achievable) โดยลดการได้รับรังสีให้ต่ำที่สุดเท่าที่สามารถทำได้ ผ่านแนวทางหลัก 3 ประการ:
เวลา (Time)
-
- ลดเวลาสัมผัสรังสีให้น้อยที่สุด
ระยะทาง (Distance):
-
- อยู่ห่างจากแหล่งรังสีให้มากที่สุด
การป้องกัน (Shielding):
ใช้วัสดุป้องกันรังสี เช่น:
-
- ตะกั่ว (สำหรับรังสี X และ γ)
- แผ่นอะคริลิก (สำหรับรังสี β)
- น้ำหรือพาราฟิน (สำหรับรังสีนิวตรอน)
อื่น ๆ:
-
- ใช้อุปกรณ์ป้องกันส่วนบุคคล (PPE) เช่น เสื้อกาวน์กันรังสี
- ใช้ระบบ interlock ในเครื่องเอกซเรย์
- ตรวจสุขภาพและติดตามรังสีสะสมของพนักงานอย่างสม่ำเสมอ
- ให้ความรู้และอบรมเจ้าหน้าที่เกี่ยวกับความเสี่ยงจากรังสี